ดร.นิเวศน์ เหมวชิรวรากร

แล้วมันก็จะผ่านไป

2009-01-05T09:19:16+07:00

เหตุการณ์ความรุนแรงที่มีผลกระทบในทางลบต่อตลาดหุ้นหรือที่คนคิดว่ามีผลกระทบทางลบต่อตลาดหุ้นอย่างรุนแรงนั้น   เกิดขึ้นเป็นประจำ พูดได้ว่าทุก 3-4 ปีหรือน้อยกว่านั้นประเทศไทยหรือไม่ก็โลกจะต้องประสบกับ “วิกฤติ” บางอย่างที่มีผลกระทบต่อตลาดหุ้นไทย “อย่างแรง”    ทุกครั้งที่เกิดเหตุการณ์ขึ้น   นักลงทุนก็มักจะรู้สึกว่าเหตุการณ์ “ครั้งนี้” รุนแรงมากกว่าที่เคยผ่านมา   “ถ้าแก้ไขไม่ได้ บ้านเมืองและเศรษฐกิจอาจจะล่มสลาย”   แต่เมื่อเวลาผ่านไป   เรื่องที่ “วิกฤติร้ายแรง”   นั้นก็ผ่านพ้นไปโดยที่บ้านเมืองไม่ได้ล่มสลาย   เศรษฐกิจก็เติบโตต่อไป เช่นเดียวกับตลาดหุ้นที่ยังอยู่และดัชนีหุ้นก็ปรับตัวเพิ่มขึ้น บางครั้งรุนแรง   เพื่อที่จะตกกลับลงมาอย่างรุนแรงอีกครั้งเมื่อวิกฤติคราวหน้ามาถึง   ตลาดหุ้นก็เป็นเช่นนี้   ลองมาดูเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่ตลาดหุ้นไทยเผชิญมาและก็ผ่านมาได้และเราอาจจะลืมไปแล้วว่าตอนนั้นเรา “กลัวแทบตาย”

ผมคงมองย้อนหลังไปถึงแค่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นเมื่อตลาดหุ้นไทยเริ่มเข้าสู่ยุคสมัยใหม่หน่อยและผมเริ่มเข้ามาทำงานในตลาดการเงินแล้ว   นั่นก็คือ เหตุการณ์ Black Monday หรือวันจันทร์ทมิฬ    นี่คือเหตุการณ์ที่น่าจะเรียกว่าเกิดจากปัญหา   “ทางเทคนิค”   เหตุการณ์นี้เกิดขึ้นที่ตลาดหุ้นนิวยอร์คและกระทบมาถึงตลาดหุ้นไทย      เรื่องนี้เกิดขึ้นในช่วงที่ตลาดหุ้นกำลังบูมสุด ๆ และไม่ได้มีเหตุการณ์ร้ายแรงอะไรที่จะทำให้ตลาดหุ้นตกอย่างหนักยกเว้นแต่ว่าอาจจะมีนักลงทุนหรือผู้ดูแลภาวะเศรษฐกิจภาพรวมที่กลัวว่าตลาดจะอยู่ในภาวะ “ฟองสบู่”   จึงพยายามที่จะลดความร้อนแรงนั้น   ในขณะเดียวกัน นักลงทุนที่ระมัดระวังกันอยู่แล้วก็มีการติดตั้งระบบการซื้อขายหุ้นแบบ “อัตโนมัติ”   หรือที่เรียกว่า Program Trading ที่จะสั่งขายหุ้นได้ทันทีถ้าหุ้นตกถึงระดับหนึ่ง   และเมื่อตลาดหุ้นปรับตัวลงถึงจุดนั้น ระบบก็เริ่มทำงานและการขายหุ้นก็เกิดขึ้นต่อเนื่องทำให้หุ้นตกลงมาเป็นประวัติการณ์   แต่ที่น่าแปลกก็คือ ตลาดหุ้นไทยซึ่งยังไม่ได้เปิดเสรีให้กับนักลงทุนต่างประเทศและไม่ได้มี Program อะไรทั้งนั้น ก็ตกลงไปมหาศาลพอ ๆ กันด้วย นั่นคือเหตุการณ์ในปี 2530

หลังจาก Black Monday ตลาดหุ้นปรับตัวขึ้นไปเร็วและแรงมากเป็นเวลา 3 ปีจนถึงปี 2533 ก็เกิดเหตุการณ์   สงครามอ่าวเปอร์เซียที่อิรักบุกเข้ายึดคูเวตซึ่งเป็นเหตุการณ์ “ช็อกโลก” เพราะนี่คือแหล่งน้ำมันซึ่งเป็นพลังงานที่สำคัญที่สุดของโลก ตลาดหุ้น แน่นอน ตกลงมาอย่างหนัก   แต่แล้วไม่กี่เดือนต่อมา สหรัฐอเมริกากับพันธมิตรก็สามารถยึดคูเวตคืนมาได้หุ้นจึงปรับตัวขึ้นไปและเราก็ผ่าน “วิกฤติ” สงครามอ่าวมาได้ในเวลาอันสั้นเพื่อที่จะเผชิญกับ   “สงคราม” ที่เกิดในประเทศไทยในอีก 2 ปีต่อมา

ในปี 2535 ผู้นำของกลุ่มทหารที่ทำการปฏิวัติที่เรียกว่า รสช. หรือถ้าผมจำไม่ผิดมาจากคำว่าคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ   ได้ก้าวขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรีหลังจากมีการเลือกตั้ง    เหตุการณ์นั้นทำให้เกิดการประท้วงของประชาชนและทหารได้เข้าปราบปรามจนเกิดการเสียเลือดเนื้อและชีวิตจำนวนมากที่ต่อมาเรียกว่า   “เหตุการณ์พฤษภาทมิฬ”   แต่วิกฤติครั้งนี้   เนื่องจากเกี่ยวข้องกับคนไม่มากนักและเกิดในเวลาอันสั้นจึงกระทบกับตลาดหุ้นไม่มากนัก    และหลังจากที่เหตุการณ์ผ่านพ้นไป   ตลาดหุ้นก็วิ่งขึ้นไปสู่ระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์อันเป็นผลจากการที่เศรษฐกิจไทยเติบโตสุดขีดโตปีละกว่า 10 % ติดต่อกันหลายปี ทำให้ดัชนีสูงถึง 1753 จุด ก่อนที่จะประสบกับวิกฤติรอบใหม่ คิดแล้วช่วงเวลาระหว่างวิกฤติรอบนี้กินเวลา 3 ปี ก่อน ที่จะเกิดวิกฤติรอบใหม่

นี่คือเหตุการณ์ที่เกิดจากการเงินของต่างประเทศที่เกิดขึ้นในปี 2538   ซึ่งมีสองเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นใกล้เคียงกัน   เหตุการณ์แรกคือเรื่องของการลดค่าเงินเปโซลงมาเป็นประวัติการณ์ซึ่งเป็นการแสดงให้เห็นถึงความอ่อนแอของเศรษฐกิจเม็กซิโก   แต่เหตุการณ์ที่ประทับใจรุนแรงกว่าก็คือการล้มของแบริงซีเคียวริตี้ที่เป็นสถาบันการเงินเก่าแก่ที่เคยรับใช้ราชวงศ์ของอังกฤษมาก่อน   ทั้งสองเรื่องประกอบกับการที่ดัชนีหุ้นไทยขึ้นไปสูงมากเป็นฟองสบู่ทำให้หุ้นตกลงมาอย่างหนักและทำให้ผู้ที่เกี่ยวข้องในตลาดทุนต้องตั้งกองทุนเพื่อพยุงราคาหุ้นไม่ให้ตกต่ำลงไปมากกว่านั้น    แต่หุ้นก็ไม่สามารถยืนราคาอยู่ได้   หลังจากที่หุ้นปรับตัวขึ้นไปได้ไม่กี่เดือนมันก็เริ่มปรับตัวลงมาเรื่อย ๆ   เป็นเวลา 2 ปี ก่อนที่ประเทศไทยจะประสบกับวิกฤติเศรษฐกิจครั้งใหญ่ที่สุดในปี 2540

วิกฤติปี 2540 นั้น ผมได้เคยพูดไปแล้วเมื่อเร็ว ๆ นี้     หลังจากปี 40 เป็นเวลา 4 ปีเราไม่ได้เห็นวิกฤติเป็นเรื่องเป็นราว   แต่ถ้าจะพูดไป   ช่วงเวลานั้นอาจจะพูดว่าเรายังอยู่ในภาวะวิกฤติตลอดเวลา   เพราะว่าเศรษฐกิจ สถาบันการเงินหลัก ๆ ของประเทศ และบริษัทขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศจำนวนมาก ต่างก็ไม่รู้ว่าจะสามารถเอาตัวรอดจากภาวะเลวร้ายทางการเงินได้หรือไม่   จวบจนถึงปี 2544 เรา   หรือถ้าจะพูดให้ตรงก็คือ โลกก็ต้อง “ช็อก” จากการถล่มตึกเวิร์ลเทรดในนิวยอร์คของกลุ่มก่อการร้าย   เหตุการณ์นี้ทำให้เราต้องปิดตลาดหลักทรัพย์หนึ่งวัน   แต่ข้อเท็จจริงที่ว่านี่เป็นเรื่องของการเมืองอเมริกันล้วน ๆ และผลกระทบต่อเศรษฐกิจจริง ๆ โดยเฉพาะของประเทศไทยมีน้อย   ดังนั้น   ผลกระทบที่มีต่อตลาดหุ้นไทยจึงน้อยมาก และผลจากการฟื้นตัวของเศรษฐกิจต่อเนื่อง   ทำให้ดัชนีหุ้นปรับตัวขึ้นเรื่อย   ๆ   และมาบูมสุดขีดในปี 2546 ที่ดัชนีปรับตัวขึ้นไปถึง 117% ภายในปีเดียว   ก่อนที่จะประสบกับวิกฤติอีกครั้งหนึ่งในปี 2547

หลังจากเวิร์ลเทรด ต่อมาอีก 3 ปีคือในปี 2547 วิกฤติของประเทศไทยน่าจะเรียกว่าเกิดหลายเรื่อง   ไล่ตั้งแต่โรคซาร์ ไข้หวัดนก สึนามิ เหตุการณ์ความไม่สงบใน 3 จังหวัดภาคใต้ และราคาน้ำมันที่ปรับตัวขึ้นอย่างต่อเนื่อง    ทั้งหมดนั้นว่าที่จริงก็ยังไม่อาจพูดได้ว่ามันผ่านไปแล้ว   แต่เราก็ชินกับมันและดูเหมือนว่าจะไม่เป็นปัญหาเหมือนกับที่เกิดในช่วงแรก

อีก 2 ปีต่อมาในปี 2549   ประเทศไทยก็เกิดการปฏิวัติอีกแต่ดูเหมือนว่าจะไม่เป็นวิกฤติเพราะไม่มีคนคัดค้านมากนัก   และต่อมาอีก 2 ปีก็คือในปีปัจจุบันที่เรากลับมาเจอวิกฤติอีกครั้งหนึ่งที่น่าจะเป็นครั้งที่เลวร้ายที่สุดอีกครั้งหนึ่งนับจากปี 2540   นั่นก็คือ   เราเจอวิกฤติที่เป็นผลจากวิกฤติเศรษฐกิจโลก และเรายังเจอวิกฤติจากการที่มีการประท้วงปิดสนามบินหลักของประเทศ นอกจากนั้นเรายังมีปัญหาความแตกแยกของคนในชาติที่รุนแรงที่ยังไม่จบลง    แต่ในความคิดผมเองนั้น    เหตุวิกฤติรุนแรงครั้งนี้ก็จะเป็นอย่างที่ เบน เกรแฮม เคยพูดไว้เป็นคำอมตะว่า   “this too, shall past”   “นี่ก็จะต้องผ่านไปเหมือนกัน”

ลูกค้า

2008-12-22T11:02:59+07:00

                นานมาแล้ว    เพื่อนคนหนึ่งของผมได้เปิดโรงเรียนสอนการทำงานฝีมือสารพัดชนิด ตั้งแต่จัดดอกไม้ไปจนถึงการถักโครเช   ช่วงแรกที่เปิด   มีนักเรียนมาเรียนจำนวนมากเพราะไม่เคยมีโรงเรียนแบบนี้มาก่อน ปัญหาก็คือ แต่ละคอร์สนั้นค่อนข้างสั้นเรียนเพียงเดือนสองเดือนก็จบแล้ว   เมื่อเรียนจบ โรงเรียนก็ต้องหานักเรียนใหม่มาบรรจุให้เต็มห้องใหม่และการทำแบบนี้จะต้องมีการโฆษณาประชาสัมพันธ์และเป็นการ “นับหนึ่ง”   ใหม่ทุกครั้ง    พอถึงจุดหนึ่ง   นักเรียนก็หมดหรือต้นทุนในการหานักเรียนสูงเกินรายได้ โรงเรียนต้องปิดลง    ตรงกันข้าม   เพื่อนอีกคนหนึ่งเปิดโรงเรียนสอนเปียโน   ธุรกิจไปได้ด้วยดี   เหตุผลก็เพราะนักเรียนเปียโนนั้น เมื่อเข้าเป็นนักเรียนแล้ว   จำนวนมากเรียนต่อเนื่องตั้งแต่เด็กเล็กจนเข้ามหาวิทยาลัยแล้วถึงจะเลิกเรียน   การหาเด็กมาเรียนนั้นยากในปีแรก   แต่หลังจากนั้นในแต่ละปีเขาเพียงแต่ต้องหาเด็กมาเสริมเด็กที่ลาออกไปและหามาเพิ่มบ้างเพื่อขยายจำนวนนักเรียน

                บทเรียนข้างต้นนั้นสามารถนำมาใช้กับการวิเคราะห์ธุรกิจที่เราจะลงทุนในตลาดหุ้นได้เป็นอย่างดี   ธุรกิจที่จะต้องหาลูกค้าประเภท “นับหนึ่งใหม่ทุกปี” กับธุรกิจที่ลูกค้าเป็น “ขาประจำ” เมื่อเป็นแล้วก็มักจะอยู่กันนานเป็นหลาย ๆ ปี มีความแตกต่างกันมาก    เฉพาะอย่างยิ่งก็คือ พวกที่ต้องนับหนึ่งใหม่นั้นมักจะมีรายได้ไม่แน่นอนส่งผลถึงกำไรที่ไม่แน่นอน    ส่วนพวกที่มีลูกค้าขาประจำนั้น   มักจะมีรายได้ที่ค่อนข้างแน่นอนเช่นเดียวกับกำไรที่สามารถคาดการณ์ได้ค่อนข้างแม่นยำ    คงไม่ต้องพูดว่าธุรกิจแบบหลังมีค่ามากกว่าธุรกิจแบบแรก   พูดแบบ Value Investor ก็คือ ธุรกิจแบบหลังควรมีค่า PE สูงกว่าแบบแรกมาก

                ธุรกิจที่ลูกค้ามาซื้อหรือใช้บริการซ้ำแบบลูกค้าขาประจำมีหลายแบบ ที่สำคัญก็คือ แบบที่มีการผูกพันโดยสัญญาและแบบที่เป็นโดยพฤติกรรม ลองมาดูว่าธุรกิจหรืออุตสาหกรรมใดที่ลูกค้ามาใช้บริการซ้ำบ่อย ๆ

                กลุ่มแรกที่ชัดเจนก็คือ กลุ่มที่ขายหรือให้บริการสาธารณูปโภค   เช่น บริษัทผู้ผลิตไฟฟ้าหรือน้ำประปาขายให้แก่หน่วยงานรัฐและเอกชน   สาธารณูปโภคเหล่านี้เป็นสิ่งที่ผู้ใช้จำเป็นต้องใช้ซ้ำทุกวันหรือทุกชั่วโมงหรือนาที    ดังนั้น ความแน่นอนของรายได้ก็จะสูง แทบไม่มีความจำเป็นต้องหาลูกค้าใหม่มาแทนลูกค้าเดิมและการหาลูกค้าหรือรายได้เพิ่มก็ทำเฉพาะส่วนเพิ่มเท่านั้น

                กลุ่มที่ให้บริการโทรศัพท์แก่ประชาชนทั่วไปเองก็ถือว่าค่อนข้างจะมีลูกค้าขาประจำที่แน่นเหนียว     เพราะโทรศัพท์นั้นเป็นสิ่งที่คนต้องใช้ซ้ำตลอดเวลาและการเปลี่ยนแปลงผู้ให้บริการก็มักจะมีไม่มากเนื่องจากจะมีความไม่สะดวกในเรื่องของหมายเลขโทรศัพท์และความยุ่งยากอื่น ๆ    ดังนั้น   ในธุรกิจนี้ การคาดการณ์ในเรื่องของรายได้และกำไรก็จะทำได้ค่อนข้างแม่นยำกว่าหลาย ๆ ธุรกิจ

                ธุรกิจการเงินเป็นอีกหนึ่งธุรกิจที่มักจะมีรายได้ค่อนข้างแน่นอนหรือคาดการณ์ได้เพราะลูกค้ามักจะเป็นขาประจำ   ตัวอย่างแรกก็คือเรื่องของธุรกิจประกันซึ่งผู้เอาประกันมักจะต่ออายุประกันโดยเฉพาะประกันชีวิตของตนกับบริษัทเดิม     ลูกค้าธนาคารพาณิชย์ก็มักจะฝากกับธนาคารเดิมไม่ค่อยเปลี่ยนแปลงบ่อยนัก การปล่อยกู้และพวกที่ทำเช่าซื้อเองเมื่อทำแล้วก็ต้องผ่อนต่ออีกหลายปี    ดังนั้น บริษัทไม่ต้องนับหนึ่งใหม่ทุกปี    สิ่งที่ต้องทำก็คือการหาลูกค้าใหม่เท่านั้นหากต้องการขยายตัว    อย่างไรก็ตาม   ในธุรกิจการเงินนั้นก็ต้องระวังว่าต้นทุนอาจจะไม่แน่นอนโดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของหนี้เสียที่อาจจะเกิดขึ้นซึ่งทำให้กำไรของบริษัทการเงินนั้นไม่แน่นอนและมีความเสี่ยงสูงในแง่ของนักลงทุน

                กลุ่มพาณิชย์ที่เป็นผู้ค้าปลีกสมัยใหม่โดยเฉพาะที่ขายสินค้าจำเป็นในชีวิตประจำวันก็มักจะมีลูกค้าขาประจำมาก   เพราะสินค้าที่ขายนั้นลูกค้าต้องใช้ทุกวันใช้แล้วหมดไปต้องกลับมาซื้อซ้ำ   ดังนั้น   รายได้ของบริษัทเหล่านั้นมักจะมีความแน่นอนสูงและการขยายตัวก็ทำได้จากการเปิดสาขาใหม่เพิ่มเติม   นอกจากรายได้แล้ว   กำไรของบริษัทเหล่านั้นก็มักจะเป็นสิ่งที่คาดการณ์ได้ค่อนข้างแม่นยำเพราะบริษัทสามารถบวกกำไรเข้าไปในราคาขายสินค้าในอัตราส่วนค่อนข้างแน่นอน

                เช่นเดียวกัน โรงพยาบาลก็เป็นอีกหนึ่งธุรกิจที่ลูกค้ากลับมาใช้บริการแม้ว่าจะไม่ทุกวันหรือทุกสัปดาห์   แต่ในแต่ละปีก็มักจะกลับมาใช้บริการหลายครั้ง   เหตุผลก็เพราะคนมักจะคุ้นเคยกับแพทย์ที่ใช้บริการเช่นเดียวกับทำเลของโรงพยาบาล   นอกจากนั้น การมีประวัติการรักษาที่โรงพยาบาลก็น่าจะทำให้หมอสามารถวินิจฉัยโรคได้ดีขึ้นในแง่ของลูกค้า

                ธุรกิจที่ต้องนับหนึ่งใหม่ทุกปีนั้น   ที่หนักที่สุดธุรกิจหนึ่งก็น่าจะรวมถึงธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ประเภทขายบ้านหรือคอนโดมิเนียม   เพราะนี่คือธุรกิจที่คนซื้อแล้วมักจะไม่ซื้อซ้ำอาจจะเป็นเวลาสิบ ๆ ปีหรือตลอดไป    ดังนั้น ในธุรกิจนี้บริษัทจะต้องนับหนึ่งใหม่ทุกปี   และการนับหนึ่งใหม่ทำให้การคาดการณ์ยอดขายในปีหน้าเป็นไปได้ยากเพราะมันขึ้นอยู่กับปัจจัยมากมาย   เหนือสิ่งอื่นใด   บริษัทต้องทำการตลาดใหม่ทั้งหมดเพื่อดึงลูกค้าใหม่ทั้งหมดและก็ยังต้องสวดมนต์ขอให้พระเจ้าช่วยเพื่อให้ขายได้ตามที่วางแผนไว้   ดังนั้น รายได้และกำไรของบริษัทเหล่านั้นจึงคาดการณ์ได้ยาก

                พวกที่ทำงานรับเหมาหรือรับจ้างจากผู้จ้างที่เป็นรายใหญ่เป็นอีกกลุ่มหนึ่งที่รายได้และกำไรมักไม่ค่อยแน่นอน    เพราะงานแต่ละชิ้นมักมีมูลค่าสูง การประมูลได้หรือไม่ได้เป็นสิ่งที่คาดการณ์ได้ยาก   เช่นเดียวกัน ลูกค้ามักจะไม่ซื้อซ้ำ   ทุกปีบริษัทก็จะต้องนับหนึ่งใหม่หาลูกค้าใหม่ ที่ยิ่งลำบากกว่าบริษัทขายบ้านก็คือ   จำนวนลูกค้ามีน้อยกว่ามากและแต่ละรายเป็นรายใหญ่   การพลาดงานแต่ละงานอาจมีผลกระทบต่อรายได้อย่างมีนัยสำคัญทีเดียว

          ทั้งหมดนั้นก็เป็นเพียงตัวอย่างในการวิเคราะห์ว่าบริษัทมีลูกค้าแบบไหน ในการวิเคราะห์กิจการนั้น   ลูกค้าเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุดอย่างหนึ่งที่จะบอกฐานะและผลการดำเนินงานโดยเฉพาะในระยะยาวของบริษัท   ว่าที่จริง   การวิเคราะห์กิจการหรือการวิเคราะห์หุ้นโดยไม่ได้วิเคราะห์ลูกค้านั้นต้องถือว่าเป็นการวิเคราะห์ที่ไม่สมบูรณ์และไม่ใช่สไตล์การวิเคราะห์แบบ Value Investment ที่มุ่งมั่นเลย

บทเรียนจากวิกฤติ

2008-12-08T11:26:32+07:00

ว่าที่จริง ผมเองคิดว่า ก่อนที่ใครจะเป็น “เซียน” ในการลงทุนได้ เขาต้องผ่านวิกฤติตลาดหุ้นก่อน อย่างน้อย 2 ครั้ง สาเหตุที่บอกว่า 2 ครั้งก็เพราะว่า ถ้าผ่านมาเพียงครั้งเดียวเขาอาจจะผ่านมาได้ “โดยบังเอิญ” หรืออาจจะเป็นช่วงที่เขายังมีเงินลงทุนน้อย ดังนั้น การขาดทุนอาจจะยังไม่มีนัยสำคัญ แต่ถ้าผ่านมาได้ 2 ครั้งแล้วยังสามารถสร้างผลตอบแทนระยะยาวได้อย่างน่าประทับใจ นั่นก็แสดงว่าเขาแน่จริง และต่อไปนี้ก็คือบทเรียนบางประการที่ผมคิดว่าน่าจะเป็นประโยชน์แม้ว่าอาจจะไม่ใช่ความจริงแท้แน่นอนว่าจะต้องเกิดแบบนี้ทุกครั้งที่มีวิกฤติ

ข้อแรก ก็คือ ภาวะวิกฤติตลาดหุ้นนั้น มักจะมาโดย “ไม่รู้ตัว” ไม่มีใครคาดว่าจะเกิดขึ้น ก่อนหน้านั้น นักวิเคราะห์และผู้เชี่ยวชาญต่างก็จะคาดการณ์ไปต่าง ๆ นา ๆ แต่ไม่มีใครคิดว่าตลาดหุ้นจะตกได้ “ขนาดนี้” บางที เช่นในตอนต้นปีนี้อาจจะมีคนพูดว่าดัชนีตลาดหุ้นอาจไปได้ถึง 1,000 จุดก่อนสิ้นปี บางคนบอกว่าอาจจะอยู่แค่ 800-900 จุด แต่ไม่มีใครคิดว่ามันจะเหลือเพียง 400 จุดได้ ดังนั้น สำหรับผมแล้ว บทเรียนก็คือ ตลาดหุ้นหรือดัชนีตลาดหุ้นเป็นสิ่งที่ “คาดไม่ได้” ซึ่งก็แปลว่า วิกฤติตลาดหุ้นนั้นอาจจะมาได้เสมอ

ข้อสอง ก็คือ วิกฤติตลาดหุ้นนั้นเกิดขึ้นได้ทั้งในยามที่ตลาดหุ้นเฟื่องฟูหรือตลาดหุ้นซบเซา และ เกิดขึ้นได้ในยามที่หุ้นโดยทั่วไปมีราคาแพงเป็นฟองสบู่นั่นคือ ค่า PE และ/หรือ PB มีค่าสูงลิ่ว หรือในยามที่ตลาดหุ้นโดยทั่วไปมีราคาถูก ค่า PE และ/ หรือ PB มีค่าต่ำอย่างที่ตลาดหุ้นไทยเป็นในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา ดังนั้น อย่าพูดว่าดัชนีตลาดต่ำมากแล้วและคงไม่ต่ำลงไปได้อีกมากนัก เพราะหุ้นที่ถูกมากแล้วนั้นอาจจะถูกลงไปได้อีกมากในยามวิกฤติ

ข้อสาม ภาวะวิกฤตินั้น มักเกิดขึ้นในยามที่เรามีหุ้นอยู่ “เต็มมือ” นั่นก็คือ มันมักเกิดขึ้นในยามที่นักลงทุนมีความมั่นใจสูงและต่างถือหุ้นกันในสัดส่วนที่มากกว่าปกติ บางคนเล่นหุ้นด้วยมาร์จินโดยอาจจะคิดว่าภาระดอกเบี้ยที่เสียไปแค่ปีละ 7-8% นั้น คุ้มค่ามากเมื่อเทียบกับผลตอบแทนที่จะได้จากการลงทุนในหุ้นด้วยเงินกู้

ข้อสี่ หุ้นที่เราซื้อลงทุนโดยที่คิดว่ามี Margin Of Safety สูง คำนวณจากค่า PE ที่ต่ำมากนั้น เมื่อเกิดวิกฤติ ราคาก็ตกลงมามากและ Margin Of Safety กลับช่วยอะไรไม่ได้เลย และนี่อาจจะเป็นบทเรียนว่า การหา Margin Of Safety โดยเน้นไปที่ตัวเลขกำไรของอดีตเพียงปีเดียวนั้น อาจจะไม่ใช่ Margin Of Safety จริง ๆ อย่างที่เราคิด เพราะเมื่อเกิดวิกฤติขึ้น ผลการดำเนินงานของบริษัทก็ตกลงมาทำให้ราคาหุ้นลดลงตาม ค่า PE ก็ยังต่ำอยู่เหมือนเดิมหรือต่ำลงไปอีก มันกลายเป็นหุ้นที่มี “Margin Of Safety” ตลอดกาล

ข้อห้า ในอีกด้านหนึ่ง หุ้นที่มี Margin Of Safety ในด้านของการดำเนินงาน นั่นก็คือ เป็นกิจการที่ผลการดำเนินงานมั่นคงและทนทานต่อภาวะเลวร้ายทางเศรษฐกิจได้นั้น แม้ว่าราคาหุ้นจะไม่ถึงกับต่ำนั้น ราคาหุ้นกลับสามารถยืนอยู่ได้หรือตกลงไปไม่มากเมื่อเกิดวิกฤติ ดังนั้น สำหรับผมแล้ว Margin Of Safety ที่เกิดจากความมั่นคงแข็งแกร่งของผลการดำเนินงานของบริษัท มีค่ามากกว่า Margin Of Safety เนื่องจากราคาหรือความถูกของหุ้น

ข้อหก เมื่อเกิดวิกฤติขึ้น แม้ว่าจะเกิดจากภายนอกประเทศและต่างชาติเป็นผู้ขายหุ้นสุทธิเป็นหลัก หุ้นทุกกลุ่มทั้งหุ้นใหญ่ที่ต่างชาติเล่นและหุ้นเล็กที่ต่างชาติไม่ได้ถือ ต่างก็มีราคาตกลงกันมาทั่วหน้า ไม่มีหุ้นไหนรอดพ้นไปได้ สิ่งที่แย่ก็คือ หุ้นใหญ่นั้นราคาอาจจะลดลงแต่ก็สามารถขายได้ ในขณะที่หุ้นเล็กจำนวนมากนั้น หาสภาพคล่องได้ยากเหลือเกิน หุ้นบางตัวราคาอาจจะลงมาไม่มากเท่าแต่จริง ๆ แล้วที่ไม่ลงอาจจะเป็นเพราะไม่มีสภาพคล่องให้ซื้อหรือขายทำให้ดูเหมือนว่าหุ้นไม่ได้ลงมามาก

ข้อเจ็ด วิกฤตินั้น อาจจะเป็น “โรคติดต่อ” ได้ ในยามที่เศรษฐกิจโลกเป็นโลกาภิวัฒน์ เราจะดูแต่ความเป็นไปภายในประเทศเพียงอย่างเดียวไม่ได้ อันตรายจากการลงทุนจึงเพิ่มขึ้นมากและนี่นำไปสู่ปรัชญาใหญ่ของการลงทุนที่ว่า ความเสี่ยงนั้นสำคัญยิ่งกว่าผลตอบแทน และทำให้ผมต้องอ้างคำพูดของ วอเร็น บัฟเฟตต์ ก่อนที่จะจบบทความนี้อีกครั้งหนึ่งว่า หลักการลงทุนข้อที่หนึ่งก็คือ อย่าขาดทุน และหลักการลงทุนข้อสองก็คือ ให้กลับไปดูข้อหนึ่ง วิกฤตินั้นให้บทเรียนที่สำคัญมากที่นักลงทุนมักจะลืมเลือนหรือให้ความสำคัญน้อยในยามที่ตลาดหุ้นสดใสนั่นก็คือ การลงทุนมีความเสี่ยง ศึกษาให้ดีก่อนตัดสินใจลงทุน

บทเรียนจากวิกฤติ

2008-12-08T11:20:21+07:00

นักลงทุนที่ดีนั้นจะต้องเรียนรู้จากประสบการณ์ ตลาดหุ้นในภาวะวิกฤตินั้นเป็นเหตุการณ์ที่สำคัญมากที่นักลงทุนจำเป็นต้องเรียนรู้ เพราะถึงแม้ว่าวิกฤติตลาดหุ้นจะเกิดขึ้นไม่บ่อยแต่ผลกระทบของมันมหาศาล มันอาจจะหมายถึงความสำเร็จหรือล้มเหลวในชีวิตการลงทุนได้ เพราะวิกฤติของตลาดหุ้นนั้นมักทำให้หุ้นตกลงไปกว่า 50% บางครั้งอาจจะมากถึง 80-90% ซึ่งทำให้ผลตอบแทนที่เราอุตส่าห์สร้างมา บางทีนานนับสิบปี หายวับไปกับตา ดังนั้น ถ้าจะประสบความสำเร็จในการลงทุนระยะยาวจริง ๆ Value Investor จำเป็นที่จะต้องเรียนรู้เกี่ยวกับวิกฤติตลาดหุ้นและสามารถ “เอาตัวรอด” มาได้ ว่าที่จริง ผมเองคิดว่า ก่อนที่ใครจะเป็น “เซียน” ในการลงทุนได้ เขาต้องผ่านวิกฤติตลาดหุ้นก่อน อย่างน้อย 2 ครั้ง สาเหตุที่บอกว่า 2 ครั้งก็เพราะว่า ถ้าผ่านมาเพียงครั้งเดียวเขาอาจจะผ่านมาได้ “โดยบังเอิญ” หรืออาจจะเป็นช่วงที่เขายังมีเงินลงทุนน้อย ดังนั้น การขาดทุนอาจจะยังไม่มีนัยสำคัญ แต่ถ้าผ่านมาได้ 2 ครั้งแล้วยังสามารถสร้างผลตอบแทนระยะยาวได้อย่างน่าประทับใจ นั่นก็แสดงว่าเขาแน่จริง และต่อไปนี้ก็คือบทเรียนบางประการที่ผมคิดว่าน่าจะเป็นประโยชน์แม้ว่าอาจจะไม่ใช่ความจริงแท้แน่นอนว่าจะต้องเกิดแบบนี้ทุกครั้งที่มีวิกฤติข้อแรก ก็คือ ภาวะวิกฤติตลาดหุ้นนั้น มักจะมาโดย “ไม่รู้ตัว” ไม่มีใครคาดว่าจะเกิดขึ้น ก่อนหน้านั้น นักวิเคราะห์และผู้เชี่ยวชาญต่างก็จะคาดการณ์ไปต่าง ๆ นา ๆ แต่ไม่มีใครคิดว่าตลาดหุ้นจะตกได้ “ขนาดนี้” บางที เช่นในตอนต้นปีนี้อาจจะมีคนพูดว่าดัชนีตลาดหุ้นอาจไปได้ถึง 1,000 จุดก่อนสิ้นปี บางคนบอกว่าอาจจะอยู่แค่ 800-900 จุด แต่ไม่มีใครคิดว่ามันจะเหลือเพียง 400 จุดได้ ดังนั้น สำหรับผมแล้ว บทเรียนก็คือ ตลาดหุ้นหรือดัชนีตลาดหุ้นเป็นสิ่งที่ “คาดไม่ได้” ซึ่งก็แปลว่า วิกฤติตลาดหุ้นนั้นอาจจะมาได้เสมอ ข้อสอง ก็คือ วิกฤติตลาดหุ้นนั้นเกิดขึ้นได้ทั้งในยามที่ตลาดหุ้นเฟื่องฟูหรือตลาดหุ้นซบเซา และ เกิดขึ้นได้ในยามที่หุ้นโดยทั่วไปมีราคาแพงเป็นฟองสบู่นั่นคือ ค่า PE และ/หรือ PB มีค่าสูงลิ่ว หรือในยามที่ตลาดหุ้นโดยทั่วไปมีราคาถูก ค่า PE และ/ หรือ PB มีค่าต่ำอย่างที่ตลาดหุ้นไทยเป็นในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา ดังนั้น อย่าพูดว่าดัชนีตลาดต่ำมากแล้วและคงไม่ต่ำลงไปได้อีกมากนัก เพราะหุ้นที่ถูกมากแล้วนั้นอาจจะถูกลงไปได้อีกมากในยามวิกฤติข้อสาม ภาวะวิกฤตินั้น มักเกิดขึ้นในยามที่เรามีหุ้นอยู่ “เต็มมือ” นั่นก็คือ มันมักเกิดขึ้นในยามที่นักลงทุนมีความมั่นใจสูงและต่างถือหุ้นกันในสัดส่วนที่มากกว่าปกติ บางคนเล่นหุ้นด้วยมาร์จินโดยอาจจะคิดว่าภาระดอกเบี้ยที่เสียไปแค่ปีละ 7-8% นั้น คุ้มค่ามากเมื่อเทียบกับผลตอบแทนที่จะได้จากการลงทุนในหุ้นด้วยเงินกู้ข้อสี่ หุ้นที่เราซื้อลงทุนโดยที่คิดว่ามี Margin Of Safety สูง คำนวณจากค่า PE ที่ต่ำมากนั้น เมื่อเกิดวิกฤติ ราคาก็ตกลงมามากและ Margin Of Safety กลับช่วยอะไรไม่ได้เลย และนี่อาจจะเป็นบทเรียนว่า การหา Margin Of Safety โดยเน้นไปที่ตัวเลขกำไรของอดีตเพียงปีเดียวนั้น อาจจะไม่ใช่ Margin Of Safety จริง ๆ อย่างที่เราคิด เพราะเมื่อเกิดวิกฤติขึ้น ผลการดำเนินงานของบริษัทก็ตกลงมาทำให้ราคาหุ้นลดลงตาม ค่า PE ก็ยังต่ำอยู่เหมือนเดิมหรือต่ำลงไปอีก มันกลายเป็นหุ้นที่มี “Margin Of Safety” ตลอดกาล ข้อห้า ในอีกด้านหนึ่ง หุ้นที่มี Margin Of Safety ในด้านของการดำเนินงาน นั่นก็คือ เป็นกิจการที่ผลการดำเนินงานมั่นคงและทนทานต่อภาวะเลวร้ายทางเศรษฐกิจได้นั้น แม้ว่าราคาหุ้นจะไม่ถึงกับต่ำนั้น ราคาหุ้นกลับสามารถยืนอยู่ได้หรือตกลงไปไม่มากเมื่อเกิดวิกฤติ ดังนั้น สำหรับผมแล้ว Margin Of Safety ที่เกิดจากความมั่นคงแข็งแกร่งของผลการดำเนินงานของบริษัท มีค่ามากกว่า Margin Of Safety เนื่องจากราคาหรือความถูกของหุ้นข้อหก เมื่อเกิดวิกฤติขึ้น แม้ว่าจะเกิดจากภายนอกประเทศและต่างชาติเป็นผู้ขายหุ้นสุทธิเป็นหลัก หุ้นทุกกลุ่มทั้งหุ้นใหญ่ที่ต่างชาติเล่นและหุ้นเล็กที่ต่างชาติไม่ได้ถือ ต่างก็มีราคาตกลงกันมาทั่วหน้า ไม่มีหุ้นไหนรอดพ้นไปได้ สิ่งที่แย่ก็คือ หุ้นใหญ่นั้นราคาอาจจะลดลงแต่ก็สามารถขายได้ ในขณะที่หุ้นเล็กจำนวนมากนั้น หาสภาพคล่องได้ยากเหลือเกิน หุ้นบางตัวราคาอาจจะลงมาไม่มากเท่าแต่จริง ๆ แล้วที่ไม่ลงอาจจะเป็นเพราะไม่มีสภาพคล่องให้ซื้อหรือขายทำให้ดูเหมือนว่าหุ้นไม่ได้ลงมามาก

51 VS 19

2008-12-02T08:46:01+07:00

การเป็นนักลงทุนนั้นเราจำเป็นต้องวิเคราะห์สถานการณ์ต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นรอบตัวที่อาจส่งผลต่อการลงทุนของเราได้ การเมืองเป็นปัจจัยสำคัญอย่างหนึ่งที่เราต้องจับตามอง เพราะแม้ว่าโดยทั่วไปการเมืองมักจะไม่ช่วยส่งเสริมการลงทุนในตลาดหุ้น แต่มันอาจจะทำลายการลงทุนได้ โดยเฉพาะในช่วงนี้ที่เรามีวิกฤติการเมืองที่ร้ายแรง ที่น่าเศร้าก็คือ มันเกิดขึ้นพร้อม ๆ กับวิกฤติเศรษฐกิจ ในเรื่องของวิกฤติเศรษฐกิจนั้น ผมได้เขียนเปรียบเทียบกับวิกฤติเศรษฐกิจในปี 2540 ไปแล้ว ตอนนี้เราลองมาเปรียบเทียบวิกฤติการเมืองในขณะนี้กับเหตุวิกฤติที่คล้ายคลึงกันซึ่งผมคิดว่ามันคือวิกฤติการเมืองในช่วง 14 ตุลาคม 2516 ถึง 6 ตุลาคม 2519 ลองมาดูกันว่ามันเหมือนและต่างกันอย่างไร

ผมจะเริ่มจากเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 ที่เกิดการเปลี่ยนแปลงรัฐบาลที่มาจากทหารโดยการเคลื่อนไหวประท้วงของกลุ่มคนที่นำโดยนักศึกษาที่เคลื่อนไหวมาก่อนหน้านั้นและได้รับการสนับสนุนอย่างกว้างขวางจากประชาชนทั่วไป เหตุการณ์ 14 ตุลาคม นั้นผมคิดว่าคล้าย ๆ กับเหตุการณ์ปฏิวัติของทหารในเดือนกันยายน 2549 ที่มีการล้มล้างรัฐบาลที่มาจากการเลือกตั้ง โดยที่การปฏิวัตินั้นเป็นผลสืบเนื่องมาจากการประท้วงโดยกลุ่ม “พันธมิตร” ที่ได้รับการสนับสนุนจากประชาชนอย่างกว้างขวาง

หลังจากการ “ปฏิวัติประชาชน” 14 ตุลาคม และมีรัฐบาลใหม่ กลุ่มนักศึกษาที่ประสบความสำเร็จในการโค่นล้มรัฐบาลไม่ได้หยุดการประท้วงหรือชุมนุมแต่การประท้วงกลับเข้มข้นขึ้น มีการจัดการและการ “ให้ความรู้” กระจายไปทั่วประเทศอย่างกว้างขวางโดยกลุ่มนักศึกษาที่มีความคิดเห็น “รุนแรง” ต้องการเห็น “ประชาชนเป็นใหญ่ในแผ่นดิน” ขจัดความชั่วร้ายในสังคมที่มีการเอารัดเอาเปรียบ ต้องการสร้าง “ สังคมใหม่” ซึ่งไม่สามารถอธิบายได้ชัดเจนว่าจะมีรูปแบบอย่างไร แนวความคิดของกลุ่มนักศึกษานั้น ถ้าพูดในภาษาวิชาการเรียกว่าเป็น “ฝ่ายซ้าย” ที่ต้องการให้ประเทศเดินไปข้างหน้าตามแนวทางที่เป็นประโยชน์ต่อประชาชนรากหญ้า ซึ่งทั้งหมดก็สอดคล้องกับลักษณะของสมาชิกส่วนใหญ่ของกลุ่มที่เป็นนักศึกษาที่มีอายุน้อย

หลังจากเหตุการณ์ปฏิวัติกันยายน 2549 และมีรัฐบาลใหม่จากการเลือกตั้ง กลุ่มพันธมิตรไม่ได้หยุดประท้วงหรือชุมนุมแต่การประท้วงกลับเข้มข้นขึ้น มีการจัดการและการ “ให้ความรู้” กระจายไปทั่วประเทศผ่านสื่อทันสมัยทุกรูปแบบรวมถึงทีวี โดยกลุ่มคนที่มีความคิดเห็น “รุนแรง” ต้องการขจัด “ความชั่วร้ายของนักการเมือง” ที่มาจากประชาชนส่วนใหญ่ ต้องการสร้าง “การเมืองใหม่” ซึ่งก็ไม่สามารถอธิบายได้ชัดเจนว่าจะมีรูปแบบและที่มาได้อย่างไร แนวความคิดของกลุ่มนั้น ถ้าพูดในภาษาวิชาการเรียกว่าเป็น “ฝ่ายขวา” หรือ “จารีตนิยม” ไม่ต้องการให้ประเทศเดินตามแนวทางสากลที่ “ไม่สอดคล้องกับสังคมไทย” ซึ่งก็สอดคล้องกับลักษณะของสมาชิกจำนวนมากของกลุ่มที่มีอายุค่อนข้างสูง

จากการเคลื่อนไหวที่รุนแรงต่อเนื่องเป็นเวลานานหลังเหตุการณ์ 14 ตุลาคม ก็เกิดกลุ่มประชาชนโดยการสนับสนุนของฝ่ายรัฐ ออกมาต่อต้าน มีการเผยแพร่และชี้ให้เห็นถึงความ “เลวร้ายและความเสียหาย” ที่เกิดขึ้นจากกลุ่มนักศึกษาฝ่ายซ้ายว่าจะนำประเทศไปสู่หายนะโดยผ่านสื่ออย่างกว้างขวาง เช่นเดียวกัน ในปี 2551 ก็เกิดกลุ่มที่ออกมาต่อต้านกลุ่มพันธมิตรโดยน่าจะได้รับการสนับสนุนจากรัฐเช่นเดียวกัน และมีการเผยแพร่ “ความเลวร้ายและความเสียหาย” ที่เกิดขึ้นจากกลุ่มพันธมิตรว่าจะนำประเทศไปสู่หายนะโดยผ่านสื่ออย่างกว้างขวาง

ในช่วงหลังจาก 14 ตุลา 16 ถึง 6 ตุลา 19 ประชาชนมีความแตกแยกทางความคิดสูงมาก แม้แต่ในครอบครัวเดียวกันก็ยังมีปัญหา มีการทำร้ายกันและมีคนตายเป็นระยะ ๆ และมีการกล่าวหากันทั้งสองฝ่าย คนจำนวนมากห่วงว่าจะเกิดเหตุการณ์นองเลือดรุนแรงและอาจถึงกับทำให้ประเทศ “ล่มสลาย” บางคนคิดถึงเรื่องการเตรียม หนีออกจากประเทศถ้าสถานการณ์ที่เลวร้ายที่สุดเกิดขึ้น

ณ. วันนี้ ในปี 2551 นี้ ประชาชนแตกแยกกันสูงมากไม่ต่างกับช่วง ตุลา 16 - ตุลา 19 คนในบ้านเดียวกันที่มีความคิดเห็นต่างกันก็มีให้เห็นจำนวนมากไม่ต้องพูดถึงเพื่อนฝูงหรือคนรู้จัก การทำร้ายกันถึงแก่ชีวิตก็เกิดขึ้นเป็นระยะเช่นเดียวกันและต่างก็กล่าวหากันตลอดเวลา คนจำนวนมากห่วงว่าเหตุการณ์นองเลือดจะเกิดขึ้นและอาจทำให้ประเทศ “ล่มสลาย” บางคนคิดในใจว่าถ้าสถานการณ์เลวร้ายที่สุดเกิดขึ้นเขาจะอยู่ที่ไหน

วันที่ 6 ตุลาคม 19 เหตุการณ์ “สงครามกลางเมือง” ก็เกิดขึ้นระหว่างประชาชนสองฝ่าย การปฏิวัติเกิดขึ้นอีกครั้งหนึ่งและบ้านเมืองเข้าสู่ “ยุคมืด” ที่ประชาชนไม่มีสิทธิทางการเมืองแบบประชาธิปไตยแบบสากล แต่หลังจากนั้นไม่นาน บ้านเมืองก็กลับมาเป็นประชาธิปไตยอีกครั้งและต่อมาจนถึงขณะนี้แม้ว่าจะมีการสะดุดบ้างเล็ก ๆ น้อยเป็นระยะ

ในวันนี้ เรากำลังเผชิญกับสถานการณ์ที่อันตรายมาก โดยเฉพาะถ้ามองจากประวัติศาสตร์

เรากำลังเสี่ยงที่บ้านเมืองอาจจะต้องกลับไปสู่ “ยุคมืด” ในยุคที่โลกก้าวไปข้างหน้ามากมายเมื่อเปรียบเทียบกับสมัยเมื่อ 30 ปีที่แล้ว ความเสี่ยงที่น่ากลัวยิ่งกว่าก็คือ ถ้าเราเข้าสู่ “ยุคมืด” จริง เราจะสามารถออกไปได้เร็วแค่ไหน หรือออกไม่ได้เลย

ผมเขียนมาทั้งหมดนี้ อาจจะทำให้นักลงทุนหลายคนตกใจกลัวและคิดว่าเราควรจะลดความเสี่ยงโดยการขายหุ้นทิ้งให้หมด แต่ผมเองนั้น ไม่ได้ขายหุ้นเลย เหตุผลก็คือ หุ้นมันได้ลงมาเยอะมากแล้ว ถ้าขายตอนนี้ก็จะขาดทุนมาก นอกจากนั้น สิ่งที่เรากลัวอาจจะไม่เกิดขึ้น โอกาสที่จะเกิดขึ้นอาจจะไม่มากอย่างที่เรากลัว นอกจากนั้น ถ้ามันเกิดจริง หุ้นก็อาจจะไม่ตกลงไปอีกก็ได้เพราะคนอาจคิดว่าเรื่องต่าง ๆ ที่เลวร้ายจะได้จบลงเสียที แต่เหนือสิ่งอื่นใดก็คือ ผมคิดว่า คนไทยผ่านชีวิตที่มีอิสรภาพมาพอสมควรที่จะไม่ยอมสละสิ่งนั้นไปไม่ว่าจะต้องแลกด้วยอะไร และโลกสมัยใหม่นั้น ไม่น่าจะมีประเทศที่มีระดับการพัฒนาเท่าประเทศไทยสามารถที่จะอยู่ใน “ยุคมืด” ได้ ดังนั้น ถ้าผมถือหุ้นที่ดีแล้ว ผมก็จะยังถือมันต่อไป Stay Calm, Stay Invest.