0052: ESOP

ESOP (Employee Stock Options) คือ สิทธิที่จะซื้อหุ้นในราคาที่กำหนด (คล้ายกับวอร์แรนต์) แต่ออกให้กับผู้บริหารหรือพนักงานของบริษัทโดยเฉพาะ

ESOP เป็นเครื่องมือที่ใช้เพิ่มแรงจูงใจในการทำงานให้พนักงานซึ่งไม่ได้เป็นผู้ถือหุ้นของบริษัทด้วยการทำให้ผลตอบแทนส่วนหนึ่งของพวกเขามีส่วนสัมพันธ์กับราคาหุ้นของบริษัทด้วย กล่าวคือ หากราคาหุ้นเพิ่มขึ้น พวกเขาสามารถใช้สิทธิซื้อหุ้นได้ที่ราคาเดิม ทำให้พวกเขาได้กำไร ดังนั้น พนักงานที่ได้รับ ESOP ย่อมเป็นเดือดเป็นร้อนกับราคาหุ้นของบริษัทมากกว่าพนักงานที่ได้รับแต่เงินเดือนอย่างเดียว ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่ผู้ถือหุ้นอยากให้พนักงานเป็น

สาเหตุที่ต้องแจก ESOP แทนการแจกหุ้นเป็นเพราะ หลักธรรมภิบาลถือว่า ผู้บริหารเป็นผู้ที่รู้เรื่องภายใน (insider) ก่อนคนอื่นจึงไม่ควรเป็นผู้ถือหุ้นด้วย เพราะจะเป็นการเอาเปรียบผู้ถือหุ้นคนอื่น แต่เนื่องจากผู้บริหารไม่ได้ถือหุ้นจึงอาจทำงานให้บริษัทไม่เต็มที่ ก็เลยแจก ESOP ให้แทนหุ้น เพื่อสร้างความรู้สึกเป็นเจ้าของ โดยส่วนตัว ผมว่าแนวคิดนี้เป็นแนวคิดที่ฟังดูพึลึกกึกกือ ไม่ค่อยจะ make sense เท่าไร เพราะกลายเป็นว่า ผู้บริหารซึ่งรู้ข้อมูลมากกว่าผู้ถือหุ้นอยู่แล้วยิ่งได้เปรียบผู้ถือหุ้นเข้าไปใหญ่ เพราะถ้าหุ้นตก ก็ไม่ต้องรับผลขาดทุน (แค่ปล่อยให้ ESOP หมดอายุไปเฉยๆ ไม่ได้เสียอะไร) แต่ถ้าหุ้นขึ้นก็จะได้กำไรเหมือนผู้ถือหุ้นด้วย

อย่างไรก็ตาม ESOP ก็มีแง่ดีอยู่ด้วยเหมือกกัน ผมว่าในบางธุรกิจก็จำเป็นต้องให้ผู้บริหาร (ซึ่งเป็นแค่ลูกจ้าง) ได้รับส่วนแบ่งก้อนใหญ่โตเมื่อเขาทำให้บริษัทมีกำไรเพิ่มขึ้นอย่างมาก เพราะบางธุรกิจจำเป็นต้องอาศัยผู้บริหารที่ทุ่มเทแบบสุดชีวิต การแบ่งหุ้นให้ผู้บริหารแค่ไม่เกิน 1% ของจำนวนหุ้นทั้งหมดในรูปของ ESOP นั้นสามารถสร้างแรงจูงใจให้ผู้บริหารได้อย่างมหาศาลเพราะเมื่อคิดเป็นจำนวนเงินแล้วก็มากโขอยู่สำหรับคนที่กินเงินเดือน  

สรุปแล้ว ผมคิดว่า ESOP มีทั้งข้อดีและข้อเสีย ดังนั้นเวลาหุ้นที่ผมถืออยู่มีการ ออก ESOP ออกมา ผมจะไม่ค้านทันที บริษัทซึ่งรู้เรื่องภายในดีกว่าอาจจะมีเจตนาที่ดีในการออก ESOP ก็ได้ ผมจะดูจากโครงสร้างของ ESOP ที่ออกมาก่อนว่ามีความสมเหตุสมผลแค่ไหน สะท้อนเจตนาที่บริสุทธิ์เพียงใด คราวหน้าผมจะมาเล่าว่า เวลาจะดูว่า ESOP ที่ออกมามีความจริงใจแค่ไหนนั้น เราควรดูจากอะไรบ้าง